صفحه نخست > همه‌ی مطلب‌ها > اندیشه و فرهنگ > علم برای گفتگو با کودکان؛ جنسیت از کجا می‌آید؟
همایون خیری

علم برای گفتگو با کودکان؛ جنسیت از کجا می‌آید؟

همایون خیری   - برگرفته از: ایران‌وایر /
۲۹ مرداد ۱۳۹۴

علم برای گفتگو با کودکان؛ جنسیت از کجا می‌آید؟

                              

اگر بخواهید به زبان ساده ولی علمی برای کودک‌تان درباره چگونگی شکل گیری اندام‌های جنسی حرف بزنید چطور موضوع را توضیح می‌دهید؟ خوب گرفتار می‌شوید چون باید از یک جایی شروع کنید که خجالت نکشید. قدم بعدی هم این است که حالا چه چیزی باید گفت؟

به نظرم رسید منبعد مواد اولیه لازم برای شروع بعضی گفتگوهای علمی ساده را برای‌تان تهیه کنم و بعد شما را به کار بگیرم تا خودتان از همین توضیحات و تصاویر داستان‌های تازه‌تر ولی علمی بسازید که برای کودک‌تان گویا باشد. اگر درباره زیست‌شناسی آنقدرها هم وقت نداشته‌اید که مطالبی بخوانید به این ترتیب هم شما چیزهایی یاد می‌گیرید و هم بدون دردسر و خجالت با کودکان‌تان درباره بدن و جنسیت و موضوعات علمی دیگر حرف می‌زنید.

این شما و این مواد اولین گفتگوی علمی ساده برای شما و کودک‌تان.

ماجرا را از دنیای قدیم شروع می‌کنیم.

ارسطو، فیلسوف یونانی- که شما می‌توانید بگویید یک آقایی- معتقد بود جنسیت نوزاد با حرارت بدن مردان در زمان هماغوشی تعیین می‌شود. خوب خنده‌دار است ولی اعتقاد ارسطو این بود که اگر حرارت بدن مرد بتواند سرمای بدن زن را خنثی کند نوزادی که بدنیا می‌آید پسر خواهد بود. حالا البته کسی برای این حرف‌ها تره هم خرد نمی‌کند ولی اگر از نظر علمی جایی بشود نظر ارسطو را درست دانست آنجا دنیای خزندگان است. خزندگان که توضیح لازم ندارد. دمای لانه‌ای که خزندگان در آن تخمگذاری می‌کنند باعث تغییر جنسیت خزنده‌ای می‌شود که سر از تخم درمی‌آورد. اگر دما زیاد باشد تخم‌ها تبدیل به ماده می‌شوند و اگر دما کم باشد همه تبدیل می‌شوند به نر. اگر توی خیابان لاکپشت به چشم‌تان خورد می‌توانید به بچه‌تان بگویید این‌ها همانطوری که گفتم بچه‌شان دختر یا پسر می‌شود.

منتها در انسان جنسیت نوزاد در هفته هفتم بارداری تعیین می‌شود اما جنسیت محصول ترکیب تصادفی کروموزوم‌هاست. زنان دو کروموزوم جنسی یا X دارند بنابراین موجود ماده را با اصطلاح ژنتیکی XX معرفی می‌کنند. اما مردان یک کروموزوم جنسی X و یک کروموزوم جنسی Y دارند و در نتیجه موجود نر را با اصطلاح ژنتیکیXY می‌شناسند. کروموزوم‌های ماده در سلول تخمک و کروموزوم‌های نر در سلول اسپرم قرار دارند.

                                                         

وقتی یک زوج هماغوشی می‌کنند و سلول تخم تشکیل می‌شود در شرایط طبیعی کروموزوم‌های جنسی نر و ماده بصورت تصادفی با هم ترکیب می‌شوند بنابراین شانس تولد نوزاد پسر و دختر مساوی‌ست. برابری جنسیتی از همینجا شروع می‌شود و می‌توانید مطمئن باشید که خوردن خرما یا تخم مرغ و پیاز و روغن زیتون ربطی به ترکیب تصادفی کروموزوم‌ها ندارد و بازار گرمی‌ست.

اما گاهی ممکن است تعداد کروموزوم‌های X در جنینی که در حال تشکیل است بیشتر از دو تا باشد. در اینصورت جنین باز هم دختر است. اما از نظر ژنتیکی حتی اگر تعداد کروموزوم‌های X بیشتر هم باشند کافی‌ست فقط یک کروموزوم Y در سلول‌ لقاح یافته وجود داشته باشد. نتیجه‌اش می‌شود جنین پسر. حالا این هم چندان گلی به سر کسی نمی‌زند و داستانش را در نوشته‌های بعدی می‌نویسم متوجه خواهید شد.

                                                       

خوب، پیش از هفته هفتم بارداری مجموعه‌ای به نام لوله‌های جنسی در جنین تشکیل می‌شوند که جنسیت ندارند. اما هفته هفتم بارداری زمان تعیین جنسیت جنین و تغییر شکل همین لوله‌های تکامل نیافته است. آنچه به اندام‌های جنسی جنین شکل مشخصی می‌دهد وجود یا عدم وجود کروموزوم Y است. بنابراین باز هم فرقی ندارد که تعداد کروموزوم‌های X چه تعداد باشد، اگر یک کروموزوم Y در سلول تخم وجود داشته باشد لوله‌های جنسی تبدیل به اندام‌های جنسی نر می‌شوند که بلاخره در هفته دهم می‌توان شکل آن‌ها را تشخیص داد.

                                            

در سلول‌های جنسی و غیرجنسی زنان که همگی بصورت XX هستند یکی از دو کروموزوم X از طرف پدر و کروموزوم X بعدی از طرف مادر به ارث می‌رسد. اگر گربه سفید و سیاه و قهوه‌ای دیدید می‌توانید به کودک‌تان نشانش بدهید و بگویید قسمت سیاه از کروموزوم X پدر می‌آید و قسمت قهوه‌ای از کروموزوم X مادر. به این ترکیب می‌گویند موزائیک.

                                                      

اما گاهی در سلول‌های غیرجنسی مثل سلول‌های پوست تعداد کروموزوم‌های X از دو تا بیشتر است. در این حالت یکی از این کروموزوم‌ها غیر فعال می‌شود و بشکل یک توده تیره در هسته سلول باقی می‌ماند. به این کروموزوم غیر فعال می‌گویند جسم Barr که اسم آن از کاشف کانادایی‌اش Murray L. Barr گرفته شده. بطور معمول جسم Barr در مردان وجود ندارد. بروید میکروسکوپ کوچک اسباب بازی بخرید تا یادتان بدهم چطوری می‌شود این جسم Barr را دید. هم فال و هم تماشا.

                                                           

حالا می‌رسیم به آخرین و مهم‌ترین قسمت گفتگو. و آن این که چیزی که اسمش جنسیت در انسان‌ها‌ست فقط نسبت کروموزوم‌های X وY  نیست. جدا از این دو کروموزوم، ترکیبی از اندام‌های جنسی داخلی یعنی تخمدان‌ها و بیضه‌ها، اندام‌های جنسی خارجی یعنی واژن و آلت جنسی مردانه، و بلاخره هویت جنسی یا Sexual Identity ست که جنسیت یا تمایلات جنسی افراد را تعیین می‌کند. یعنی هویت جنسی یک مشخصه یا تمایل فردی‌ست که می‌تواند ربطی به ترکیب کروموزومی و اندام هم نداشته باشد. این را هم در یک فرصت دیگری توضیح علمی برایش می‌نویسم که بدانید چطوری می‌شود درباره‌اش حرف زد.

خوب این از مواد داستانی. موسیقی و کلام هم با خودتان.

این مجموعه را هم بمرور تکمیل می‌کنم.

  منبع: ایران‌وایر
بیشتر بخوانید
ده نکته‌ی بهداشتی برای دوران پریود
مالزی علیه اقلیت‌های جنسی - حق نشر Samsul Said
هدایت دانشجویان کوییر در مالزی
آیا دوستتان به‌تازگی به شما گفته است که تراجنسیتی است؟
آیا دوستتان به‌تازگی به شما گفته است که تراجنسیتی است؟
آگاهی‌رسانی به پناهجویان در آلمان درباره‌ی خطر ایدز
آگاهی‌رسانی به پناهجویان در آلمان درباره‌ی خطر ایدز

 

ثبت دیدگاه