صفحه نخست > همه‌ی مطلب‌ها > تن و روان > از ایدز و اچ‌آی‌وی چه می‌دانیم؟

از ایدز و اچ‌آی‌وی چه می‌دانیم؟

مترجم: احسان ایزدیان   - برگرفته از: پروژهی آموزشی گام قرمز /
۱۲ آبان ۱۳۹۴
Seble Kassaye و Randall Stafford به سوال‌های شما درباره‌ی HIV و ‌AIDS پاسخ داده‌اند

۱.تفاوت HIV و AIDS چیست؟
HIV مخفف ویروس نقص ایمنی انسانی است. فرق ویروس‌ها با دیگر عوامل عفونت‌زا مثل باکتری‌ها این است که برای تکثیر نیاز به آلوده کردن و استفاده از میزبان دارند. معمولا سیستم ایمنی بدن از ما دربرابر مهاجمان خارجی مثل ویروس و باکتری محافظت می‌کند. با این حال درمورد HIV این ویروس به یک سری از سلول‌های ایمنی بدن ما به نام CD4+ T حمله می‌کند. HIV این سلول‌ها را آلوده می‌کند و از اجزای آن‌ها برای تکثیر استفاده می‌کند. ذرات HIV جدید و زیادی از سلول‌های CT4+ T آلوده آزاد می‌شوند، و چرخه‌ی عفونت همینطور ادامه می‌یابد. پس از تکثیر ویروس، سلول‌های CT4+ T آلوده می‌‌میرند و کاهش شدید تعداد آن‌ها باعث کاهش توانایی بدن فرد برای مبارزه با مهاجمان خارجی می‌شود.
AIDS مخفف سندروم اکتسابی نقص ایمنی است. این سندروم اولین بار در سال ۱۹۸۱ به‌دنبال تشخیص عفونت‌های نادری در جوانان سالم پیدا شد، عفونت‌هایی که تا پیش از آن مخصوص افراد دارای سیستم ایمنی ناتوان بودند. این عفونت‌ها که با نام عفونت‌های فرصت‌طلب یا بیماری‌های مشخص کننده‌ی AIDS شناخته می‌شوند، به دلیل ضعف سیستم ایمنی بدن فرد آلوده در مراقبت از وی برابر مهاجمان خارجی ایجاد می‌شوند. در سال ۱۹۸۳ پژوهشگران دلیل AIDS را HIV اعلام کردند.

HIV01

۲.HIV از کجا آمده؟
اینطور به نظر می‌رسد که HIV از ویروس مشابهی به نام ویروس نقص ایمنی میمون SIV به وجود آمده باشد. این ویروس شامپانزه‌ها را آلوده می‌کند اما صدمه‌ای به آن‌ها نمی‌زند. دگرگونی‌های متعدد SIV منجر به تولید ویروسی شد که می‌تواند به انسان منتقل شود و سیستم ایمنی بدن را دچار مشکل کند. گفته می‌شود تولد HIV از SIV در کامرون و نیمه‌ی اول قرن ۱۹ اتفاق افتاده‌است. ردپای آلودگی با HIV به سال ۱۹۵۹ و یک مرد آفریقایی اهل کنگو می‌رسد. HIV در دهه‌ی ۷۰ به آمریکا، ۱۹۸۲ به بسیاری از کشورهای اروپا و ۱۹۸۵ به آسیا رسید.

۳.آیا ممکن است من از راه نیش پشه HIV مثبت بشوم؟
HIV نوعی ویروس است که از راه تماس مستقیم با خون آلوده یا ترشحات بدن منتقل می‌شود. علاوه بر این پشه‌ها میزبان HIV نیستند. به این دلیل که وقتی پشه خون انسان را می‌مکد، خون به شکم پشه می‌رود. HIV نمی‌تواند در برابر فرآیند هضم در شکم پشه مقاومت کند و بین پشه‌ها تکثیر نمی‌شود. به همین دلیل چرخه‌ی زندگی HIV در بدن پشه کامل نمی‌شود، درنتیجه امکان انتقال HIV از پشه به انسان منتفی است.

۴.آیا ممکن است در اثر استفاده از وسائل بهداشتی فرد HIV مثبت، مثل مسواک و تیغ، من هم HIV مثبت بشوم؟
این ویروس از راه تماس ساده با فرد آلوده یا وسایل او انتقال نمی‌یابد. ویروس نمی‌تواند مدت زیادی بیرون از سلول‌های انسان زنده بماند و تنها راه انتقال آن ورود خون یا ترشحات جنسی به بدن از طریق قسمت‌های خصوصی یا بازشدگی‌های غیرعادی مثل زخم و جراحت است. با این وجود گزارش‌های علمی اندکی وجود دارند که انتقال از راه استفاده از تیغ اشتراکی را ممکن می‌دانند، اما این گزارش‌ها اصلا قابل استناد نیستند. اما چون از نظر تئوریک احتمال انتقال خون از فردی به فرد دیگر از راه استفاده‌ی اشتراکی از تیغ یا مسواک وجود دارد، پیشنهاد می‌شود که از این وسائل به صورت شخصی استفاده شود.

۵.آیا ممکن است من از راه تتو یا پیرسینگ کردن HIV مثبت بشوم؟
اگر وسایل به خون آلوده باشند یا استریل نشده باشند و یا به صورت مشترک بین مشتری‌ها استفاده شوند ریسک انتقال HIV وجود دارد. پیشنهاد می‌کنم وسایلی که برای سوراخ کردن پوست از آن‌ها استفاده می‌شود پس از یکبار مصرف دور انداخته شوند یا کاملا استریل شوند. جدای از الزامات ایمنی هر کشوری، هر فرد باید همیشه از درست و کامل بودن روند استریل کردن اطمینان حاصل کند.

۶.آیا ممکن است من از راه بوسیدن یا لمس کردن فرد HIV مثبت به این ویروس آلوده بشوم؟
همانطور که پیش از این گفتیم HIV از راه تماس ساده منتقل نمی‌شود. بزاق به خودی خود بی‌خطر است، مگر وقتی که خون از راه زخم و جراحت درون دهان با آن آمیخته شده باشد. انتقال HIV از راه بوسیدن با دهان بسته یا بوسیدن صورت غیرممکن است. حتی اگر آن فرد HIV مثبت باشد و بزاقش آمیخته با خون باشد، پوست سالم مانع خوبی برای انتقال است. تا به حال هیچ کس در اثر تماس‌های عادی روزانه مثل دست دادن، بوسیدن خشک و در آغوش گرفتن HIV مثبت نشده است. اگر زخم و جراحتی وجود داشته باشد احتمال انتقال به صورت تئوریک در بوسیدن عمیق یا با دهان باز وجود دارد، اما این فعالیت‌ها جزء رفتارهای کم‌خطر در انتقال HIV دسته‌بندی می‌شوند.

۷.آیا غذای جویده شده می‌تواند کودکان را آلوده کند؟
خیلی غیرعادی است که HIV از راه غذای جویده شده از مادر به کودک انتقال بیابد. برای آن‌که چنین اتفاقی بیفتد لازم است که مادر در دهانش زخم یا جراحت باز داشته باشد که خون وارد غذا بکند. امکان دارد غشای مخاطی دهان کودک اجازه‌ی انتقال را بدهد، اما اگر کودک هم دارای زخم باشد HIV آسان‌تر وارد بدنش می‌شود و او را آلوده می‌کند. غذا به خودی خود مشکلی ندارد، اما وجود خون در غذای کودک می‌تواند مشکل‌‌ساز باشد.

۸.چطور باید از انتقال HIVدر زمان تماس با فرد HIV مثبت در خانه، محل کار یا مطب دکتر پیشگیری کنم؟
HIV خیلی مشکل می‌تواند بین افراد خانواده به صرف هم‌خانه بودن انتقال بیابد. موارد گزارش شده معمولا نتیجه‌ی تماس غشای مخاطی و یا خون آلوده است. پیشنهاد می‌شود برای پیشگیری از انتقال HIV در خانه، محل کار یا مطب دکتر، احتیاط‌های عمومی انجام شوند. هر وقت احتمال تماس با خون وجود داشته باشد باید از دستکش استفاده کرد. هر بریدگی، زخم یا شکستگی چه در بدن فرد مراقب و چه در بدن بیمار باید پانسمان شده باشد. دست‌ها یا قسمت‌های دیگر بدن باید بلافاصله پس از تماس با خون یا دیگر ترشحات بدن شسته شوند، و سطوحی که خون روی آن‌ها ریخته باید به طریق درست پاک شوند. علاوه بر این‌ها باید در استفاده از سوزن و دیگر وسایل تیز احتیاط کرد. این احتیاط‌های عمومی در مطب بیشتر پزشکان و دندان‌پزشکان وجود دارند. با آن‌که احتمال انتقال HIV در این مکان‌ها کم است، هر کس باید مسئول ایمنی و پیشگیری خودش باشد.

۹.چه آزمایش‌هایی برای تشخیص ‌HIV وجود دارد؟
زمانی که HIV منتقل می‌شود، ویروس ابتدا سلول‌های CD4+ T را آلوده می‌کند. ویروس می‌تواند خیلی سریع در این سلول‌ها تکثیر بشود و به بافت‌ها یا خون اطرافش منتقل شود. ویروس طی چند روز به همه جای بدن و تمام ارگان‌ها انتقال میابد و تولید بار ویروسی می‌کند. ویروس و پروتئین‌های ویروسی را می‌توان در مراحل ابتدایی در خون تشخیص داد. سیستم ایمنی فرد آلوده با تولید آنتی‌بادی با ویروس مقابله می‌کند. این آنتی‌بادی‌ها را می‌توان طی چند هفته پس از آلودگی تشخیص داد. با این وجود برای برخی افراد چند ماه طول می‌کشد تا بدن‌شان آنتی‌بادی تولید کند.
آزمایش‌های رایج مورد استفاده برای تشخیص HIV با تشخیص آنتی‌بادی‌های HIV عمل می‌کنند. این آزمایش‌ها را می‌توان روی خون و ترشحات دهانی انجام داد و آزمایش‌های بسیار حساسی در تشخیص آلودگی‌ها هستند، اما درمواردی که آلودگی وجود ندارد ممکن است مثبت باشند. به همین دلیل رایج است که برای اطمینان آزمایش تشخیص آنتی‌بادی دیگری انجام شود یا با استفاده از آزمایش Western Blot پروتئین‌های HIV تشخیص داده شوند.
مهم است بدانیم که اگر بدن فرصت برای پاسخ ایمنی نیابد یا آنتی‌بادی کافی تولید نکند، آزمایش‌های HIV برمبنای آنتی‌بادی ممکن است در مراحل ابتدایی منفی باشند. به این دوره «دوره‌ی پنجره» گفته می‌شود که به معنی وجود HIV پیش از تولید آنتی‌بادی‌های کافی برای تشخیص در آزمایش است. به همین دلیل به افرادی که احتمال آلودگی می‌دهند و پاسخ آزمایش‌شان منفی بوده پیشنهاد می‌شود که ۳ تا ۶ ماه پس از اولین آزمایش آن را تکرار کنند.
در دوره‌ی پس از آلوده شدن و پیش از تولید آنتی‌بادی کافی، امکان تشخیص آلودگی با گشتن به دنبال ذرات و پروتئین‌های ویروسی وجود دارد. این آزمایش‌ها به شدت در تشخیص آلودگی حساس هستند، اما انجام آن‌ها پر زحمت و پر هزینه است. روش‌های مستقیم تشخیص HIV با استفاده از ذرات و پروتئین‌های HIV توسط بانک‌های خون در بیشتر کشورهای غربی انجام می‌شوند. ممکن است این آزمایش‌ها در مراکز تحقیقی، مراکز سلامت عمومی و مراکز پزشکی هم انجام شوند.

۱۰.چه واکسن یا دارویی برای HIV و AIDS وجود دارد؟
واکسن‌ها اصولا اینطور طراحی شده‌اند که با قرار دادن انسان در معرض عوامل عفونی مرده یا غیرفعال (مثل فلج اطفال یا آبله مرغان) یا با استفاده از ذرات پروتئین تشکیل دهنده‌ی عوامل عفونی کننده (مثل واکسن هپاتیت B) از آلودگی جلوگیری کنند. تزریق این مواد پاسخ ایمنی بدن را به دنبال دارد و نتیجه‌ی آن ایمنی کامل یا نیمه کامل بدن در برابر آن عامل عفونی است. بار بعدی که فرد در معرض عامل عفونی کننده قرار بگیرد سیستم ایمنی عامل عفونی را باز می‌شناسد و پاسخ ایمنی مناسب برای جلوگیری از فعالیت عفونت را صادر می‌کند. اکنون واکسن‌های زیادی وجود دارند که جلو بیماری‌های شایع را می‌گیرند. اما متاسفانه تلاش‌های تحقیقی برای ساختن واکسن HIV بی‌نتیجه بوده‌اند. برای افراد HIV مثبت داروهایی وجود دارد که می‌توانند تکثیر این ویروس را کنترل کنند و با محدود کردن میزان HIV موجود در خون از سلول‌های CD4+ T سالم محافظت کنند. با این همه داروهای موجود راه علاج افراد آلوده نیستند. هم اکنون ۲۶ دارو وجود دارند که به آن‌ها داروهای آنتی‌رِترووایرال(antiretroviral) گفته می‌شود. آن‌ها مراحل مختلفی از چرخه‌ی زندگی ویروس را هدف می‌گیرند.
یافته‌های اخیر نشان می‌دهند که داروهای آنتی‌رترووایرال‌ِ خوراکی و ژل‌های میکروب‌کش مورد استفاده در سکس را می‌توان برای پیشگیری از انتقال HIV از راه تماس جنسی به کار برد. روش‌ها و تحقیقات بیشتر برای یافتن بهترین نحوه‌ی استفاده از این عوامل در دست انجام است. ختنه‌ی مردان احتمال انتقال ویروس از زن به مرد را کاهش می‌دهد، و در کشورهایی که میزان آلودگی HIV زیاد است و تعداد ختنه کم است به عنوان ابزاری پیشگیرانه استفاده می‌شود.

۱۱. اگر فرد HIV مثبت درمانش را قطع کند چه اتفاقی می‌افتد؟
سلول‌های CD4+ T آلوده و خاموش می‌توانند دوره‌ی طولانی در بدن باقی بمانند، و اگر داروهای آنتی‌رترووایرال قطع شوند آن‌ها دوباره شروع به تکثیر می‌کنند. نتیجه‌ی آن افزایش میزان HIV در خون و و آلوده شدن سلول‌های CD4+ T است که به تدریج باعث نقص کارکرد سیستم ایمنی بدن می‌شود. بنابراین فرد دربرابر عفونت‌های مربوط به آلودگی‌ با HIV آسیب‌پذیر می‌شود.
همچنین قطع درمان HIV می‌تواند باعث مقاوم شدن ویروس برابر داروهای آنتی‌رترووایرال شود. از این رو قطع کردن این داروها بدون مشورت با پزشک اصلا توصیه نمی‌شود. در کل و براساس دانشی که ما تا به حال به دست آورده‌ایم مصرف داروهای آنتی‌رترووایرال را باید پس از شروع برای همیشه ادامه داد.

۱۲.ART چطور می‌تواند احتمال انتقال HIV از مادر به فرزند را کاهش بدهد؟
ممکن است کودک در یکی از مراحل بارداری، زایمان یا شیرخواری توسط مادرش HIV مثبت بشود. اگر هیچ مداخله‌ای انجام نشود یک چهارم کودکانی که مادر HIV مثبت دارند به این ویروس آلوده می‌شوند. دلیل آن‌که ART احتمال انتقال عمودی را کاهش می‌دهد این است که میزان HIV آزاد در جریان خون و دیگر مایعات بدن را کاهش می‌دهد و به این صورت احتمال انتقال به کودک را کم می‌کند. انواع مختلف ART را می‌توان حین حاملگی و بدون آن‌که خطری داشته باشند مصرف کرد. راهنماهای ملی و بین‌المللی برای استفاده‌ی درست از ART و پیشگیری از انتقال عمودی وجود دارند که به کارکنان بخش سلامت توصیه می‌شوند. اگر جایگزین بی‌خطری برای شیر مادر وجود داشته باشد (مثل شیر خشک)، مادر تشویق به استفاده از آن و متوقف کردن شیردهی می‌شود. با این وجود این کار در بسیاری از نقاط دنیا قابل انجام نیست و در این‌صورت تغذیه‌ی صرف از شیر مادر ترجیح داده می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهند که دادن داروهای آنتی‌رترووایرال به مادر یا کودک در زمان شیردهی می‌تواند احتمال انتقال HIV از مادر به کودک را کاهش بدهد، و جدیدترین راهنماهای بین‌المللی پیشنهاد می‌کنند که این تدابیر پیشگیرانه طی دوره‌ی شیردهی ادامه بیابند.

~ دکتر Seble Kassaye دانش‌آموخته‌ی طب داخلی، پزشکی اطفال، بیماری‌های عفونی و اپیدمیولوژی است. علایق تحقیقاتی او شامل مسائل مربوط به انتقال از مادر به کودک، پیشگیری از HIV، مقاومت دارویی و نظارت بر درمان HIV است. او در دانشگاه استنفورد استاد بیماری‌های عفونی و داروهای جغرافیایی بوده و به عنوان پزشک بیماری‌های عفونی کار کرده است. او هم‌اکنون رئیس بخش تحقیقات در بنیاد AIDS کودکانِ الیزابت گلیسر است.

~ دکتر Randall Stafford پزشک متخصص و رئیس «برنامه‌ی روش‌ها و نتایج پیشگیرانه» در دانشگاه استنفورد است. در این دانشگاه او روی چگونگی بهبود تاثیرگذاری فعالیت‌های پیشگیرانه‌ی بیمار و پزشک تحقیق می‌کند. او دانش‌آموخته‌ی طب داخلی و بهداشت همگانی است و در بیمارستان استنفورد پزشک داخلی است.

منبع: TeachAIDS– Educator Handbook 2013

بیشتر بخوانید
کونچیتا از ابتلایش به اچ‌آی‌وی مثبت خبر داد
مثل ترامپ که از کاندوم استفاده نمی‌کنه،‌ نباشین
آگاهی‌رسانی به پناهجویان در آلمان درباره‌ی خطر ایدز
آگاهی‌رسانی به پناهجویان در آلمان درباره‌ی خطر ایدز
داستان همدم، یک اپلیکیشن موفق
داستان همدم، یک اپلیکیشن موفق

 

ثبت دیدگاه