صفحه نخست > همه‌ی مطلب‌ها > اندیشه و فرهنگ > برای ازدواج، بزرگ و برای طلاق، کودک

برای ازدواج، بزرگ؛ برای طلاق، کودک

شهرزاد همتی   - برگرفته از: روزنامه شرق /
۱۸ اسفند ۱۳۹۶
ازدواج کودکان

ازدواج کودکان

صبح دیروز طیبه سیاوشی، نماینده مجلس از مخالفت مرکز پژوهش‌های مجلس با بالارفتن سن قانونی ازدواج خبر داد. ماجرای ازدواج کودکان و نوشتن درباره آن جزء سوژه‌های تکراری‌شده است و همان میخی است که انگار قصد فرورفتن در هیچ سنگی را ندارد. مطابق ماده 1041 سن قانونی ازدواج در ایران 13 سال است. با وجود آنکه بارها و بارها اعلام شده که باردارشدن دختران زیر 18 سال ممکن است تبعات جبران‌ناپذیری برای آنها به همراه داشته باشد و از طرف دیگر با وجود آمار طلاق کودکان، دلایل متعددی وجود دارد که کسی حاضر به جابه‌جایی سن قانونی ازدواج نیست. ازدواج کودکان کم‌سن‌وسال و مخالفت مرکز پژوهش‌های مجلس با پیشنهاد افزایش سن برای ازدواج در شرایطی رخ می‌دهد که اگر دختر 13ساله که طبق قانون اجازه ازدواج دارد، بخواهد فرایند قانونی طلاقش را پیگیری کند، هرچند می‌تواند برای درخواست طلاق به دادگاه مراجعه کند اما برای پیگیری جنبه مالی طلاق خود باید ولی او یعنی پدر یا قیمش به دادگاه مراجعه کند چراکه به لحاظ قانونی خود او آن‌قدر بزرگ نیست که در مسائل و حساب و کتاب‌های مالی عاملیت داشته باشد.

افراد زیر 18 سال در ایران هرچند نمی‌توانند به‌تنهایی برای افتتاح حساب بانکی اقدام کنند، اما می‌توانند ازدواج کنند، پدر یا مادر باشند و برای فرزندان خود و اداره یک زندگی در شرایط کنونی تصمیم بگیرند. در واقع عقلی که زندگی اقتصادی افراد نیازمند آن است، در زندگی زناشویی به کار آنها نمی‌آید. بهمن کشاورز، وکیل دادگستری در گفت‌وگو با «شرق» در پاسخ به این سؤال که تکلیف جنبه‌های مالی ازدواج کودکان در زمان طلاق چیست، می‌گوید: «به موجب قانون رشد متعاملین، کسانی که به سن 18 سال تمام نرسیده‌اند، از دخالت در امور مالی خود ممنوع هستند و ولی یا قیم آنان باید در این موارد اقدام کند. درخصوص طلاق دخترخانم‌های زیر 18 سال از آنجا که طلاق شامل مسائل مالی نظیر مهر، نفقه گذشته، نفقه ایام عده و اجرت‌المثل خدمات می‌شود، ناچار باید ولی آنها در این مورد اقدام کند. به عبارت دیگر ممکن است جنبه‌های غیرمالی جدایی از جانب خود آنها قابل طرح باشد، ولی به لحاظ وجود جنبه‌های مالی ناچار باید ولی ‌آنها اقدام کند».

همچنین از شیما قوشه، وکیل دادگستری و فعال زنان درباره این سؤال کردیم که آیا دختر زیر 18 سال می‌تواند به صورت انفرادی برای تقاضای طلاق به دادگاه مراجعه کند، او به «شرق» می‌گوید: «مسئله بلوغ شرعی را نباید با بحث رشید مخلوط کرد. وقتی کسی برای ازدواج، بالغ شرعی تشخیص داده می‌شود، می‌تواند برای طلاق بر فرض به دلیل اعتیاد همسرش به دادگاه صالحه مراجعه کند. در واقع آن زن بدون درنظرگرفتن مسئله نفقه و مهریه می‌تواند درخواست طلاق کند، اما برای به‌جریان‌انداختن پرونده مالی طلاق خود نیازمند حضور و تصمیم‌گیری قیم و سرپرست است. درباره یک کودک صحبت نمی‌کنیم، موضوع مورد بحث شاید زنی باشد با یک فرزند اما هنوز رشید نیست که برای مهریه، نفقه یا حساب بانکی‌اش تصمیم بگیرد.

بالغ (بلوغ در لغت به رسیدن است) عبارت از حالت شخصی است که قوای جسمانی او رشد کرده، نیروی جنسی او بیدار و آماده برای زاد و ولد می‌شود. در واقع در این دوره که مرحله‌ای از تکامل انسان است، نیروی اندیشه و تشخیص نیز همراه با رشد نیروی جنسی به تکامل می‌رسد. زمان بلوغ با توجه به شرایط هر مکان و محیط رشد و آب و هوا متغیر است؛ به عنوان مثال سن بلوغ دختران در کشور ایران در مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان زودتر آغاز می‌شود. حال آنکه در قرآن مجید برای بلوغ، سن معینی تعیین نشده و آثار و نشانه‌های ظاهری برای بلوغ معرفی شده است. آموزش‌وپرورش نیز با برگزاری جشن عبادت، این سن را ملاک بلوغ دختران و پسران قرار داده است. البته در قوانین کشورمان برای ورود به فعالیت‌های مختلف اجتماعی، سنین مختلفی در نظر گرفته شده است؛ به عنوان مثال سن شرکت‌کنندگان در انتخابات، 16 سال، ورود به بازار کار، 15 سال، ورود به کشاورزی، 12 و خدمت نظام وظیفه 18 سال تعیین شده است.

اما رشید به فردی گفته می‌شود که می‌تواند در اموال و حقوق مالی خود تصرف کند؛ یعنی این اختیار و اراده را دارد که اموال خود را نقل و انتقال قرار دهد. به موجب تبصره 1 و 2 ماده 1210 قانون مدنی، سن بلوغ در پسر 15 سال تمام قمری و در دختر 9 سال تمام قمری است. اما دختر و پسری که به سن بلوغ رسیده‌‌اند در صورتی می‌توانند در اموال خود تصرف قانونی کنند که رشد آنان در دادگاه ثابت شود. با این توصیف نشانه و قرینه رشد در درجه نخست بلوغ و دوم اثبات رشد با دادگاه است.»

از طیبه سیاوشی درباره تلاش‌های نمایندگان برای به‌ثمررسیدن بالارفتن سن ازدواج سؤال می‌کنیم و دلیل مخالفت مرکز پژوهش‌های مجلس را جویا می‌شویم. سیاوشی به «شرق» می‌گوید: «بر اساس آماری که مرکز پژوهش‌های مجلس از مرکز آمار ایران گرفته، به این نتیجه رسیده‌اند که آمار این ازدواج‌ها زیاد نبوده و بنابراین قابل بحث نیست، از طرفی آنها با داخل‌کردن مسائل شرعی مساعدتی به ما نکردند. منتها بحث ما بحث انسانی و تبعات اجتماعی آن است. به همین دلیل با مؤسسه تحقیقات اسلامی قم که یک بازوی فکری مجلس است، طرح را پیش بردیم که طرح نوشته شده و بعد از تمام‌شدن بودجه، اعلام وصول خواهد شد». سیاوشی در ادامه با بیان اینکه شورای فرهنگی اجتماعی زنان نیز با بالابردن سن قانونی ازدواج مخالفت خود را اعلام کرده است، افزود: «مطابق آنچه در نظر ماست سن ازدواج ماده 1041 از 13 به 15 سال می‌رسد و بین 13 تا 15 سال با اذن پدر و مجوز دادگاه صالحه انجام می‌گیرد؛ منتها در شورای فرهنگی اجتماعی با افزایش سن حداقل ازدواج مخالفت دارند و تأکید می‌کنند که ازدواج زیر 13 سال ممنوع شود و دلیل عنوان‌شده آنها مسائل فرهنگی در سرتاسر کشور است».

برای بررسی آمار رسمی و منتشرشده در سایت مرکز آمار ایران و سازمان ثبت احوال به سامانه‌های این دو سازمان مراجعه کرده‌ایم.

نکته درخور ‌تأمل اینکه مطابق اطلاعات درج‌شده در سرشماری نفوس و مسکن مرکز آمار ایران، آمار مربوط به زناشویی مربوط به زنان، جمعیت 10ساله و بیشتر مورد محاسبه قرار گرفته است و مطابق آمار سازمان ثبت احوال در سال 94، 37هزارو 117 دختر کمتر از 15 سال ازدواج کرده‌اند. در همین سال، 196هزارو 592 مورد دختر 15 تا 19 سال ازدواج کرده‌اند. در سال 93، 40هزارو 404 مورد ازدواج دختران ثبت شده که این آمار در سال 92، 41هزارو 439 مورد بوده است.

طلاق این افراد در سال 94 نیز در میان دختران کمتر از 15 سال، هزار‌و 249 مورد ثبت شده است، در سال 93، این آمار به هزارو 267 مورد و در سال 92، هزار‌و 205 مورد است؛ یعنی درست است که در سال‌های اخیر تعداد ازدواج کودکان کاهش داشته، اما طلاق آنها با افزایش روبه‌رو بوده است.

در سال 92، 340 دختر کمتر از 15 سال با مردان 25 تا 29 سال ازدواج کرده‌اند و 667 نفر نیز ازدواجشان با مردان 20 تا 24ساله ثبت شده است.

در سال 94، 354 مورد با مردان 25 تا 29 سال و 692 مورد با مردان 20 تا 24 سال ازدواج کرده‌اند. پنج مورد ازدواج کودکان زیر 15 سال با مردان 35 تا 39 سال و دو مورد ازدواج آنها با مردان 40 تا 44 سال ثبت شده است.

اگر این آمار را آمار قطعی بگیریم، این همان آماری است که مرکز پژوهش‌ها آنها را غیرقابل ‌اتکا دانسته است. این در حالی است که حدود دو ماه پیش، توییت یکی از نمایندگان شورای شهر تهران سروصدای زیادی کرد. ناهید خداکرمی، عضو کمیسیون سلامت و محیط‌زیست شورای شهر تهران و رئیس انجمن مامایی، در توییتر عنوان کرده بود: سال گذشته ۳۷ هزار کودک زیر ۱۳سال ازدواج کرده‌اند و این موضع را فاجعه‌بار خوانده است. او همچنین نوشته از این تعداد ۱۷۹ دختر زیر ۱۰ سال بوده‌اند.

از خداکرمی درباره منبع این توییت سؤال کرده‌ایم. او به «شرق» می‌گوید: «در جلسه‌ای که با نمایندگان مجلس داشتیم، این آمار از سوی آنها عنوان شد و مرکز پژوهش‌های مجلس این آمار را ارائه کرد».

آمارهای معاونت امور زنان و خانواده نیز با این آمارها متفاوت است. مطابق‌ آمار این معاونت، پیش‌رسی ازدواج ـ نسبت مردان و زنانی که در کمتر از ۱۵ سالگی ازدواج می‌کنندـ در سال ۱۳۹۲ به ترتیب برای مردان ۰.۴ درصد و برای زنان ۵.۴ درصد است. این رقم با افزایش برای دختران در سال ۹۳ به ۵.۶ درصد رسیده و در سال‌های ۹۴ و ۹۵ نیز به ترتیب رقمی معادل ۵.۴ و ۵.۵ را نشان می دهد. این رقم در ۹ماهه نخست سال ۹۵، ۰.۰۵ درصد برای پسران و ۵.۵ درصد برای دختران است. در سال ۹۰، ۳۹ هزارو ۶۰۹ نفر (۴.۵ درصد) از کودکانی که ازدواج کرده‌‌اند، ۱۰ تا ۱۴ سال داشته‌اند. این ارقام با روندی رو به رشد در سال ۹۱ به ۴.۹ درصد رسیده و۴۰هزار‌و ۴۶۴ نفر را شامل شده است. ازدواج کودکان ۱۰ تا ۱۴ساله در سال ۹۲ نیز با افزایش روبه‌رو بوده است. این میزان با رسیدن به ۵.۳ درصد، نشان داد قرار نیست از میزان روند ازدواج کودکان کاسته شود. این در حالی است که بر اساس اعلام سازمان ثبت احوال کشور، سال ۹۳، در پنج سال اخیر بالاترین میزان ازدواج کودکان را نشان می‌دهد. تعداد کودکان ۱۰ تا ۱۴ساله‌ای که ازدواج کرده‌‌اند، در این سال به ۴۰هزارو ۲۲۸ نفر (۵.۶ درصد) رسیده است. سال ۹۴ نیز رقم ۵.۴ درصد (۳۶هزارو ۹۳۸) کودکانی است که در سنین یادشده و پیش از پایان دوران کودکیشان وارد زندگی زناشویی شده‌اند.

  منبع: روزنامه شرق
بیشتر بخوانید
ثبت بیش از ۱۴۰۰ ازدواج دختربچه‌ها در سال گذشته در استان تهران
ثبت بیش از ۱۴۰۰ ازدواج دختربچه‌ها در استان تهران در سال ۹۶
بیل کازبی به‌دلیل آزار جنسی متهم شناخته شد
بیل کازبی به‌دلیل آزار جنسی متهم شناخته شد
تجمع گروهی از شهروندان ماهشهری برای مقابله با کودک‌آزاری
اعتراض مردم ماهشهر علیه کودک‌آزاری
شماره‌ی ۷۶ مجله‌ی حقوق ما - کودک‌همسری
کودک‌همسری موضوع شماره ۷۶ مجله‌ی حقوق ما

 

ثبت دیدگاه